Censura política e traduções na semiperiferia: o romance político de Érico Veríssimo na Roménia

Autores

DOI:

https://doi.org/10.5007/2175-7968.2026.e109494

Palavras-chave:

tradução literária, censura política, literatura brasileira

Resumo

Este artigo analisa a tradução romena do romance Incidente em Antares de Érico Veríssimo, publicada em 1975, em plena ditadura comunista, salientando o papel da censura política e as suas intervenções brutais no texto. De forma a contextualizar a análise, são apresentadas a “cultura da tradução” na Roménia, as instituições da censura política durante a ditadura comunista e esboça-se um breve panorama das traduções de literatura brasileira na Roménia durante o século XX e o início do século XXI. Na parte mais consistente do artigo, são destacados e analisados os fragmentos suprimidos pelos censores. As intervenções que selecionámos para este artigo salientam os temas cuidadosamente fiscalizados pelos órgãos de censura, como as críticas ao comunismo (ideologia, regime político, figuras políticas de destaque), a sexualidade (sobretudo a homossexualidade, mas também o aborto), a religião e o fascismo. Assim, demonstramos como, durante os regimes ditatoriais, a tradução da ficção, longe de ser neutra, se torna um campo de tensão entre a criação literária e o poder político.

Referências

Andrei, A., & Branda, A. (2015). Abortion Policy and Social Suffering: The Objectification of Romanian Women's Bodies Under Communism (1966–1989). Women's History Review, 24(6), 881–899. https://doi.org/10.1080/09612025.2015.1013304

Baer, B. J. (2011). Introduction: Cultures of Translation. In B. J. Baer (Ed.), Contexts, Subtexts and Pretexts: Literary Translation in Eastern Europe and Russia (pp. 1–16). John Benjamins.

Baghiu, Ș. (2018). Strong Domination and Subtle Dispersion: A Distant Reading of Novel Translation in Communist Romania. In M. Sass, Ș. Baghiu & V. Pojoga (Eds.), The Culture of Translation in Romania (pp. 63–84). Peter Lang.

Baghiu, Ș. (2021). Translations of Novels in the Romanian Culture during the Interwar Period and WWII (1918-1944): A Quantitative Perspective. Metacritic Journal for Comparative Studies and Theory, 7(2), 28–45.

Bocquet, C. (2011). Décoder les motifs de l’autocensure du traducteur, études d’exemples de la censure à l’autocensure politique. In M. Ballard (Ed.), Censure et traduction (pp. 31–42). Artois Presses Université.

Chiorean, A. (2022). Censors and Censorial Relations in Communist Romania: Customs, Conventions, and Practices. New Europe College Stefan Odobleja Program Yearbook, (2021+22), 9–42.

Corobca, L. (2010). Epurarea cărților în România: (1944-1964): documente. Tritonic.

Corobca, L. (2014). Controlul cărții. Cenzura cărții în regimul comunist din România. Polirom.

Cotter, S. (2008). The Soviet Translation: Romanian Literary Translators after World War Two. Meta, 53(4), 729–747. https://doi.org/10.7202/019650ar

Deletant, D. (2008). Cheating the Censor: Romanian Writers under Communism. Central Europe, 6(2),122–171. https://doi.org/10.1179/174582108X366072

Dimitriu, R. (2025). Translation and Censorship in Romania. In D. Merkle & B. J. Baer (Eds.), The Routledge Handbook of Translation and Censorship (pp. 243–260). Routledge.

Even-Zohar, I. (1990). Polysystem Studies. Poetics Today, 11(1), 1–268.

Ghitescu, M. (2012). Între uitare și memorie. Humanitas.

Goldiș, A. (2021). The Functionality of Literatures Translated within the Romanian Thaw Polysystem. In Ș. Baghiu, O. Olaru & A. Terian (Eds.), Beyond the Iron Curtain: Revisiting the Literary System of Communist Romania (pp. 235–250), Peter Lang.

Malița, L. (2016). Cenzura pe înțelesul cenzuraților. Tracus Arte.

Malita, L. (2020). The Self-Portrait of Censorship in Socialist Romania. Caietele Echinox, 39, 23–38. https://doi.org/10.24193/cechinox.2020.39.02

Manole, V. (2017). A intervenção da censura comunista em traduções romenas de literatura portuguesa: O romance “Os Maias” de Eça de Queirós. Translationes, 9(1), 114–128. https://doi.org/10.1515/tran-2017-0007

Manole, V. (2024). A tradução na/da semiperiferia: A literatura brasileira na Roménia. Revista Letras. 109(1), 50–70.

Manole, V. (2025). Jorge Amado em romeno: Do filtro ideológico às exigências do mercado livre. Alea, 27(2), e68363. https://doi.org/10.1590/1517-106X/2025e68363

Morar, O. (2021). Situația traducerilor în limba română în contextul cultural-istoric al secolului al XX-lea. In M. Constantinescu, D. Dejica & T. Vîlceanu (Coords.), O istorie a traducerilor în limba română (Vol. 1; pp. 50–60), Editura Academiei Române.

Moretti, F. (2018). Atlas of the European Novel: 1800-1900. Verso.

Rad, I. (Coord.). (2012). Cenzura în România. Editura Tribuna.

Rădulescu, A. (2010). Entre censure et autocensure littéraire en Roumanie: L’odyssée d’un journal intime à l’époque communiste. Traduction, Terminologie, Rédaction, 23(2), 23–52. https://doi.org/10.7202/1009159ar

Rundle, C., Lange, A., & Monticelli, D. (Eds.). (2022). Translation under Communism. Palgrave Macmillan.

Terian, A. (2013). Critica de export: teorii, contexte, ideologii. Editura Muzeul Literaturii Române.

Veríssimo, É. (1971). Incidente em Antares. Globo.

Veríssimo, É. (1975). Incident la Antares (M. Ghițescu, Trad.). Univers.

Veríssimo, É. (2002). Incident la Antares (M. Ghițescu, Trad.). Polirom.

Vianu, L. (1997). Censorship in Romania. Central European University Press.

Vida, R. (2011). De la censure officielle à l’ autocensure dans les retraductions de Madame Bovary en roumain. In M. Ballard (Ed.), Censure et traduction (pp. 305–316). Artois Presses Université.

Wallerstein, I. (2004). World-Systems Analysis: An Introduction. Duke University Press.

Downloads

Publicado

30-10-2026

Como Citar

Manole, V. (2026). Censura política e traduções na semiperiferia: o romance político de Érico Veríssimo na Roménia. Cadernos De Tradução, 46, 1–18. https://doi.org/10.5007/2175-7968.2026.e109494

Artigos Semelhantes

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 > >> 

Você também pode iniciar uma pesquisa avançada por similaridade para este artigo.