Paratraducir para cuidar: texto e imagen en la atención sanitaria a mujeres embarazadas migrantes
DOI:
https://doi.org/10.5007/2175-7968.2026.e110198Parole chiave:
traducción e interpretación en medio social, pareja texto-imagen, multimodalidad, pictogramas, migraciónAbstract
Esta publicación ofrece un análisis desde la noción de paratraducción tanto del texto (las unidades verbales) como de la imagen (los peritextos icónicos) de la publicación multilingüe titulada Pictogramas para facilitar a comunicación coas mulleres embarazadas inmigrantes y editada en PDF por la Dirección de Asistencia Sanitaria del Servicio Gallego de Salud de la Xunta de Galicia. El objetivo esencial del análisis crítico ofrecido es demostrar la necesidad imperiosa de paratraducir bien la imagen en cada cultura para traducir mejor el texto en cada lengua cuando son usadas las parejas texto-imagen en la narrativa gráfica concebida como una especie de comunicación multimodal que se lleva a cabo entre, por un lado, quien provee el servicio de salud (matrona/médico) y, por otro, quien lo recibe (mujer embarazada migrante alófona).
Riferimenti bibliografici
Abril Martí, M. I. (2006). La interpretación social en los servicios públicos: Caracterización como género, contextualización y modelos de formación. Hacia unas bases para el diseño curricular. [Tesis doctoral]. Universidad de Granada. https://digibug.ugr.es/handle/10481/1075
Baraldi, C., & Gavioli, L. (2007). Dialogue interpreting as intercultural mediation: An analysis in health care multicultural settings. En K. Wadensjö, C. Englund Dimitrova & A.-L. Nilsson (Eds.), The Critical Link 4: Professionalisation of Interpreting in the Community (pp. 155–175). John Benjamins Publishing Company.
Baraldi, Claudio. (2015). An Interactional Perspective on Interpreting as Mediation. Lingue Culture Mediazioni – Languages Cultures Mediation (LCM Journal), 1(1-2), 17–36. https://doi.org/10.7358/lcm-2014-0102-bara
Barthes, R. (1980). La chambre claire. Note sur la photographie. Gallimard.
Benslama, F. (1999). Le risque de l’étranger, soin psychique et politique. Dunod.
Bourgoin Vergondy, E. C. (2026). Traduire et interpréter en milieu social. Un parcours théorique pour comprendre et un exposé pratique pour réfléchir. Peter Lang.
Cobos López, I. (2021). La traducción social como instrumento para la medicina gráfica. Panace@, 22(54), 63–74.
Díaz-Millón, M., Olvera-Lobo, M. D., & Pineda-Cantos, M. (2020). Transcreation of leaflets as a tool for inclusion and health education: A diachronic study. En ICERI2020 Proceedings (pp. 268-276). IATED.
Díaz-Millón, M., & Olvera-Lobo, M. D. (2025). Systematic meta-review on migrant healthcare access: Language barriers and the role of translation. Journal of Migration and Health, 12, 100358. https://doi.org/10.1016/j.jmh.2025.100358
Gentile, A., Ozolins, U., & Vasilakakos, M. (1996). Liaison Interpreting, A Handbook. University Press.
Jiménez Castro, M., & Rivera-Trigueros, I. (2026). From Training to Practice: Evaluating the Role and Training of Lesser Diffusion Languages Interpreters and Mediators in Healthcare Services. Estudios de Traducción, 16, 47–58. https://doi.org/10.5209/estr.100799
Krystallidou, D., Langewitz, W., & van den Muijsenbergh, M. (2021). Multilingual healthcare communication: Stumbling blocks, solutions, recommendations. Patient Education and Counseling, 104(3), 512–516. https://doi.org/10.1016/j.pec.2020.09.015
Longley, P. (1984). What is a community interpreter? The Incorporated Linguist, 23(3), 178–181.
Mayoral Asensio, R. (2003). Los cambios en la profesión de traductor e intérprete jurado en España. In C. Valero Garcés (Ed.), Traducción e Interpretación en los Servicios Públicos. Contextualización, Actualidad y Futuro (pp. 127-132). Comares.
Mezcua Ruiz, A. (2010). La enseñanza de la interpretación social en el contexto biosanitario: la preparación psicológica del intérprete médico. Trans. Revista de Traductología, 14, 143–160.
Nápoles, A. M., & Stewart, A. L. (2018). Transcreation: an implementation science framework for community-engaged behavioral interventions to reduce health disparities. BMC Health Services Research, 18, 1–15.
Pöchhacker, F. (1999). Getting organized: The evolution of community interpreting. Interpreting, 4(1), 125–140.
Sengupta, M., Pym, A., Hao, Y., Hajek, J., Karidakis, M., Woodward-Kron, R., & Amorati, R. (2024). On the transcreation, format and actionability of healthcare translations. Translation & Interpreting, 16(1), 122–140. https://doi.org/10.12807/ti.116201.2024.a07
Vázquez Lara, J. M., & Rodríguez Díaz, L. (s.d.). Pictogramas. Comatronas. La web de las matronas Juani Vázquez y Luciano Rodríguez [en red]. https://comatronas.es/pictogramas/
Vázquez Lara, J. M., Rodríguez Díaz, L., Prieto Riera, A., & Torrecilla Rojas, L. (s.d.). Pictogramas. Hospital de la Cruz Roja de Ceuta. https://comatronas.es/contenidos/2012/01/pictogramas/pictograma.pdf
Xunta de Galicia (2009). Pictogramas para facilitar a comunicación coas mulleres embarazadas inmigrantes. Servizo Galego de Saúde. https://www.sergas.es/Asistencia-sanitaria/Pictogramas-para-facilitar-a-comunicación-coas-mulleres-embarazadas-inmigrantes?idioma=es
Yuste Frías, J. (2006). La pareja texto/imagen en la traducción de libros infantiles. En A. Luna Alonso & S. Montero Küpper (Eds.), Tradución e Política editorial de Literatura infantil e xuvenil (pp. 267–276). Servizo de Publicacións da Universidade de Vigo.
Yuste Frías, J. (2008) Pensar en traducir la imagen en publicidad: el sentido de la mirada. Pensar La Publicidad (PLP), 2(1), 141–170.
Yuste Frías, J. (2010, Febrero 24) Intérpretes de papel para mujeres embarazadas inmigrantes. Blog de Yuste. On y sème à tout vent. Blog de investigación T&P. https://www.joseyustefrias.com/2010/02/24/interpretes-de-papel-para-mujeres-embarazadas-inmigrantes/
Yuste Frías, J. (2011, Abril 12) Mujer embarazada inmigrante busca intérprete que no sea de papel. In J. Yuste Frías [dir.] 15ª Píldora T&P. T&P_UVigo-TV. http://tv.uvigo.es/es/video/mm/9047.html
Yuste Frías, J. (2014). Interculturalité, multiculturalité et transculturalité dans la traduction et l’interprétation en milieu social. Çédille. Revista de Estudios Franceses, 4, 91–111.
Yuste Frías, J. (2015, Abril 28). L’interculturalité à la Benetton. Hypothèses. https://seuils.hypotheses.org/1261
Yuste Frías, J. (2022). Teoría de la paratraducción. In J. Yuste Frías & X. M. Garrido Vilariño (Eds.), Traducción & Paratraducción I. Líneas de investigación (pp. 29–64). Peter Lang.
Yuste Frías, J. (2023). Traducir texto y paratraducir imagen entre la cultura del libro y la cultura de las pantallas. Cadernos de Tradução, 43(1), 1–46. https://doi.org/10.5007/2175-7968.2023.e95405
Yuste Frías, J. (2024). Práctica de la paratraducción I: el nivel empírico o paratraductivo». In M. A. de Matos & K. Schurster (Eds.). Traducción y paratraducción: Manipulaciones ideológicas y culturales. (pp. 5-26). De Gruyter.
Yuste Frías, J., & Ferreiro Vázquez, Ó. (2024). Paratraducción: la noción clave para traducir la multimodalidad. ELUA: Estudios de Lingüística. Universidad de Alicante, 42, 177–191. https://doi.org/10.14198/ELUA.26952
##submission.downloads##
Pubblicato
Come citare
Fascicolo
Sezione
Licenza
Copyright (c) 2026 Cadernos de Tradução

TQuesto lavoro è fornito con la licenza Creative Commons Attribuzione 4.0 Internazionale.
Autores têm autorização para assumir contratos adicionais separadamente, para distribuição não exclusiva da versão do trabalho publicada nesta revista (ex.: publicar em repositório institucional ou como capítulo de livro, com reconhecimento de autoria e publicação inicial nesta revista).

















































